Fundacja rodzinna miała być odpowiedzią na jeden z najtrudniejszych problemów polskiego biznesu: jak przekazać majątek i firmę kolejnemu pokoleniu bez jego rozdrobnienia i bez konieczności podejmowania decyzji o sprzedaży przedsiębiorstwa. Po ponad trzech latach funkcjonowania tej instytucji widać już jednak, że fundacja rodzinna nie jest wyłącznie narzędziem sukcesji. Stała się również sposobem na długoterminowe zarządzanie majątkiem rodziny.
Na jesień 2026 r. przypada ważny moment dla tej konstrukcji. Rada Ministrów przyjęła 29 września przegląd ustawy o fundacji rodzinnej, obejmujący trzy pierwsze lata jej funkcjonowania. Dokument dotyczy blisko 4 tys. istniejących fundacji rodzinnych oraz kilku tysięcy kolejnych pozostających w organizacji. Jednocześnie rząd zaproponował zmiany podatkowe, które mają ograniczyć wykorzystywanie fundacji przede wszystkim jako instrumentu optymalizacji podatkowej.
O czym jest artykuł? Czytaj więcej…
- czym jest fundacja rodzinna i komu może się opłacać,
- jak fundacja pomaga zabezpieczyć majątek na kolejne pokolenia,
- jakie aktywa można wnieść do fundacji rodzinnej,
- jak wygląda opodatkowanie fundacji w 2026 r.,
- jakie zmiany podatkowe są planowane od 2027 r.,
- dlaczego fundacja rodzinna nie powinna być traktowana jak zwykła firma,
- jakie ryzyka trzeba uwzględnić przed jej założeniem.
Spis treści
- Fundacja rodzinna – odpowiedź na problem sukcesji
- Majątek zamiast podziału firmy między spadkobierców
- Co można wnieść do fundacji rodzinnej?
- Fundacja rodzinna nie jest drugą spółką operacyjną
- Podatki decydują o atrakcyjności fundacji rodzinnej
- 2027 rok może zmienić zasady gry
- Kto powinien rozważyć fundację rodzinną?
- Fundacja rodzinna to ochrona majątku, ale nie pełna tarcza
- Najważniejsza jest strategia, nie sama fundacja
Fundacja rodzinna – odpowiedź na problem sukcesji
Fundacja rodzinna została wprowadzona do polskiego systemu prawnego ustawą z 26 stycznia 2023 r. Jej podstawowym zadaniem jest gromadzenie majątku, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie na ich rzecz świadczeń. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji.
To oznacza zmianę sposobu myślenia o majątku rodzinnym. W tradycyjnym modelu właściciel firmy przekazuje udziały dzieciom albo innym następcom. W konsekwencji przedsiębiorstwo może zostać podzielone pomiędzy kilka osób o różnych interesach. Fundacja rodzinna pozwala natomiast oddzielić własność majątku od bieżącego zarządzania nim.
Fundatorem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Beneficjentami mogą być osoby fizyczne oraz określone organizacje pozarządowe, a fundatorem może być również sam beneficjent.
To rozwiązanie jest szczególnie interesujące dla rodzin, które chcą:
- zachować majątek w jednym organizmie prawnym,
- zabezpieczyć środki dla kolejnych pokoleń,
- ograniczyć ryzyko rozdrobnienia przedsiębiorstwa,
- oddzielić zarządzanie firmą od prawa do korzystania z majątku,
- zaplanować zasady sukcesji jeszcze za życia fundatora.
Majątek zamiast podziału firmy między spadkobierców
Największą wartością fundacji rodzinnej nie musi być sama korzyść podatkowa. Dla właściciela firmy rodzinnej ważniejsza może okazać się możliwość stworzenia wieloletniego mechanizmu zarządzania majątkiem.
Fundacja posiada osobowość prawną i własny majątek. Fundator wnosi mienie na pokrycie funduszu założycielskiego, którego wartość nie może być niższa niż 100 tys. zł. Ustawa pozwala także na ustanowienie fundacji przez więcej niż jednego fundatora, z określonymi wyjątkami dotyczącymi fundacji ustanawianej w testamencie.
Kluczowe znaczenie ma statut. To właśnie w nim można określić m.in. beneficjentów, zakres ich uprawnień, zasady funkcjonowania organów oraz przeznaczenie majątku po rozwiązaniu fundacji.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może z wyprzedzeniem odpowiedzieć na pytania, które w klasycznym postępowaniu spadkowym pojawiają się dopiero po jego śmierci. Kto ma otrzymywać świadczenia? W jakiej wysokości? Na jakich zasadach? Czy majątek ma pozostać nienaruszony, czy może być stopniowo wykorzystywany przez kolejne pokolenia?
Właśnie ta możliwość planowania jest jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za fundacją rodzinną.
Co można wnieść do fundacji rodzinnej?
Fundacja rodzinna nie musi ograniczać się do udziałów w jednej spółce. Konstrukcja ta może służyć do skupienia różnych składników majątku, przy czym sposób ich wykorzystania powinien być zgodny z celem fundacji oraz przepisami podatkowymi.
W katalogu dozwolonej działalności gospodarczej znajdują się m.in.:
- zbywanie mienia, z określonymi ograniczeniami,
- najem i dzierżawa,
- uczestnictwo w spółkach handlowych i funduszach inwestycyjnych,
- nabywanie i zbywanie papierów wartościowych,
- udzielanie określonych pożyczek,
- obrót zagranicznymi środkami płatniczymi w związku z działalnością fundacji,
- określone rodzaje działalności rolnej i gospodarki leśnej.
To istotne ograniczenie. Fundacja rodzinna nie została zaprojektowana jako kolejna spółka operacyjna, która może prowadzić dowolny biznes. Katalog dozwolonej działalności ma charakter zamknięty. Wyjście poza niego może oznaczać istotne konsekwencje podatkowe.
Fundacja rodzinna nie jest drugą spółką operacyjną
To jeden z najczęstszych błędów w myśleniu o tej instytucji. Fundacja rodzinna ma przede wszystkim posiadać i zarządzać majątkiem, a nie zastępować przedsiębiorstwo prowadzące działalność produkcyjną, handlową czy usługową.
Model może wyglądać inaczej: spółka operacyjna prowadzi biznes, natomiast fundacja rodzinna posiada jej udziały lub akcje i pełni funkcję właścicielską. Dzięki temu majątek rodzinny może zostać oddzielony od bieżącego ryzyka działalności gospodarczej.
Nie oznacza to jednak absolutnej ochrony przed wierzycielami. Ustawa przewiduje m.in. odpowiedzialność fundacji za określone zobowiązania fundatora powstałe przed jej ustanowieniem, w tym zobowiązania alimentacyjne, w ustawowo określonych granicach.
Dlatego fundacji rodzinnej nie należy przedstawiać jako „pancerza” chroniącego każdy majątek przed każdym roszczeniem. Jej podstawowym celem pozostaje sukcesja i długoterminowe zarządzanie majątkiem.
Podatki decydują o atrakcyjności fundacji rodzinnej
Podatkowy model fundacji rodzinnej przez lata był jednym z głównych powodów zainteresowania przedsiębiorców. Obowiązujące w 2026 r. przepisy przewidują szczególny mechanizm opodatkowania.
Ministerstwo Finansów wskazuje obecnie stawkę 15 proc. dla niektórych przychodów związanych z fundacją rodzinną. Jednocześnie w przypadku świadczeń dla osób z określonych grup rodzinnych stosowane są szczególne zasady PIT, w tym stawka 10 proc. w odpowiedniej proporcji.
Istotne jest także to, że prowadzenie działalności wykraczającej poza ustawowy katalog może skutkować opodatkowaniem na zasadach sankcyjnych. Obowiązujące przepisy przewidują w takim przypadku stawkę CIT na poziomie 25 proc.
Wniosek jest prosty: kalkulacja opłacalności fundacji rodzinnej nie może ograniczać się do porównania jednej stawki podatku. Trzeba przeanalizować strukturę majątku, źródła dochodów, sposób wypłacania świadczeń oraz planowaną działalność.
2027 rok może zmienić zasady gry
Rok 2026 jest dla fundacji rodzinnych przełomowy również z innego powodu. Po trzech latach funkcjonowania ustawy rząd dokonał jej formalnego przeglądu. Wnioski są jednoznaczne: fundacja rodzinna jest potrzebnym narzędziem sukcesji, ale ustawodawca dostrzegł również próby wykorzystywania jej do uzyskiwania korzyści podatkowych niezwiązanych z sukcesją.
29 września 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt zmian podatkowych. Zakłada on m.in. objęcie fundacji rodzinnych dodatkowymi regulacjami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych, exit tax, krótkoterminowego najmu oraz sprzedaży majątku wniesionego do fundacji w krótkim okresie. Projekt przewiduje także podniesienie stawki podatku od świadczeń z 15 do 19 proc.
Planowany termin wejścia zmian w życie to 1 stycznia 2027 r., ale na początku października 2026 r. są to nadal rozwiązania legislacyjne, a nie obowiązujący stan prawny. Projekt został skierowany do Sejmu i figuruje jako druk nr 3148.
To ważne rozróżnienie dla każdego przedsiębiorcy. Decyzji o założeniu fundacji rodzinnej nie powinno się podejmować na podstawie informacji o projektowanych przepisach przedstawianych jako obowiązujące prawo.
Kto powinien rozważyć fundację rodzinną?
Fundacja rodzinna może być szczególnie interesująca dla właścicieli firm, którzy posiadają znaczny majątek i myślą o sukcesji w perspektywie kilkunastu lub kilkudziesięciu lat.
Nie oznacza to jednak, że jest rozwiązaniem dla każdego przedsiębiorcy.
Przed rozpoczęciem procesu warto odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań:
- jaka część majątku ma zostać przekazana kolejnemu pokoleniu,
- kto ma być beneficjentem,
- czy rodzina chce zachować kontrolę nad spółką,
- czy biznes powinien pozostać w rodzinie,
- jakie świadczenia mają otrzymywać beneficjenci,
- jakie aktywa fundacja będzie posiadać,
- czy planowana działalność mieści się w ustawowym katalogu,
- jak zmiany podatkowe od 2027 r. wpłyną na ekonomię całej struktury.
W przypadku niewielkiego majątku i prostych relacji rodzinnych koszty utworzenia oraz bieżącego funkcjonowania fundacji mogą przewyższać korzyści. Przy wielopokoleniowym biznesie, nieruchomościach, udziałach w spółkach i większym portfelu inwestycyjnym sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej.
Fundacja rodzinna to ochrona majątku, ale nie pełna tarcza
Samo wniesienie aktywów do fundacji rodzinnej nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych z sukcesją. Potrzebny jest przemyślany statut, prawidłowo zdefiniowana lista beneficjentów, zasady zarządzania oraz plan wypłat.
Fundator musi również pamiętać, że fundacja ma własne organy i własne obowiązki. Nie jest prywatnym rachunkiem bankowym rodziny ani konstrukcją pozwalającą na dowolne wyprowadzanie środków z działalności gospodarczej.
W praktyce największą wartością może być więc nie sama optymalizacja podatkowa, lecz utrzymanie spójności majątku przez kolejne pokolenia.
Najważniejsza jest strategia, nie sama fundacja
Fundacja rodzinna jest jednym z najważniejszych nowych instrumentów polskiego prawa sukcesyjnego. Jej znaczenie potwierdza skala zainteresowania: według rządowego przeglądu ustawy po trzech latach funkcjonowania system obejmuje blisko 4 tys. fundacji rodzinnych oraz kilka tysięcy fundacji pozostających w organizacji.
Jednocześnie 2026 r. pokazuje, że okres najbardziej liberalnego podejścia do tej instytucji może się kończyć. Planowane uszczelnienie przepisów oznacza, że fundacja rodzinna będzie coraz wyraźniej oceniana przez pryzmat swojego podstawowego celu: długoterminowego zarządzania majątkiem i jego przekazywania następnym pokoleniom.
Dla przedsiębiorcy najważniejsze pytanie nie brzmi więc dziś: „czy fundacja rodzinna pozwoli mi zapłacić mniej podatku?”. Znacznie trafniejsze jest pytanie: „czy potrzebuję trwałej struktury, która pozwoli mojej rodzinie zachować majątek i kontrolę nad nim także wtedy, gdy obecnego właściciela zabraknie?”
Jeżeli odpowiedź jest twierdząca, fundacja rodzinna może być rozwiązaniem wartym szczegółowej analizy. Jeżeli jednak jedynym motywem jest krótkoterminowa korzyść podatkowa, zmiany planowane na 2027 r. pokazują, że takie podejście może wiązać się z coraz większym ryzykiem.
Stan prawny i legislacyjny: 8 października 2026 r. Artykuł rozróżnia przepisy obowiązujące od zmian będących na etapie projektu.